Poradnik aktywisty – część 2: akcje ulotkowe

W kolejnym artykule, który zamieszczamy w ramach cyklu PORADNIK AKTYWISTY, chcemy przekazać wam najważniejsze elementy, na które powinniście zwrócić uwagę przygotowując swoje akcje ulotkowe. Stanowi on pewne podsumowanie naszych doświadczeń, oraz tekstów, które znaleźliśmy – zarówno historycznych, jak i współczesnych, znanych z codziennych działań anarchosyndykalistycznych związków zawodowych oraz grup wolnościowych. Postaramy się przekazać wam, jak prosto zrobić i rozpropagować ulotkę: od napisania przekonującej treści, poprzez podstawowe reguły jej projektu graficznego tak aby przyciągnęła uwagę czytelników, aż do kilku sposobów jej dystrybucji. Artykuł ten jest w wersji znacznie skróconej, jednak w niedługim czasie pojawi się informacja gdzie będzie można go znaleźć w pełnej wersji.

Ulotki są bardzo łatwym do wykonania i popularnym źródłem informacji. Jednak, tak jak w każdej części działalności antyfaszystowskiej, akcje ulotkowe wymagają pewnego przygotowania, jeśli chcecie aby trafiły do jak największej liczby osób i miały realny oddźwięk. Jeśli wasza praca będzie się wyróżniała wśród zapowiedzi koncertów, reklam szkół językowych, zaproszeń na degustacje lub anonsów agencji towarzyskich, jeśli wasza ulotka i przekaz trafi do konkretnej grupy, która was interesuje, wtedy będziecie mogli powiedzieć o udanej akcji.

Rozdział 1. Czym jest ulotka

Ulotka to tzw. druk ulotny, przygodny, wydawany jednorazowo i mający dotrzeć tam, gdzie nie docieracie z tekstem pisanym w postaci np. zinów lub kolumny w gazecie. Różni się od pisma tym, że nie wychodzi regularnie, ma zmieniających się odbiorców i nie dociera utartymi kanałami dystrybucji. Zwykle jest to arkusz dwustronnie zadrukowanego papieru, którą odbiorca spokojnie będzie mógł przeczytać w domu.

Jeżeli ulotka miałaby trafić do tych samych odbiorców co prasa, to po cóż mieć w ogóle kłopot z ulotkami? Czyż nie prościej i nie łatwiej to, co ma się wydrukować na ulotce – wydrukować np. w zinie?(…)”

członek jednej z grup wolnościowych

ulotka antyfaszystowskiej koalicji Porozumienie 11 Listopada, zapraszająca na blokady 11.11.2011. (źródło: www.11listopada.org)

Rozdział 2. Określenie tematu ulotki

Krok 1: Określcie, w jakim celu i do kogo chcecie dotrzeć.

W waszych tekstach powinniście trafić do konkretnego grona odbiorców. Aby to jak najlepiej zrobić należy poznać ich język, oraz zrozumieć zagrożenia jakie stanowi dla nich neofaszyzm i nacjonalizm. Może być to np. grupa mieszkańców miasta, która ze względu na pochodzenie jest wykluczana z reszty społeczeństwa albo lokalne środowisko LGBT. Z jednej strony, wasze ulotki mogą więc dotyczyć tej grupy i być do niej skierowane. Z drugiej strony mogą być skierowane do ogółu mieszkańców i wskazywać na wykluczających charakter neofaszyzmu w kontekście tej grupy. Innym przykładem może być zwrócenie mieszkańcom miasta uwagi na działalność konkretnej grupy nacjonalistycznej, lub osób, które są widoczne i stanowią zagrożenie – np. radni, przedstawiciele różnych ugrupowań, szczególnie aktywni działacze. Na początku może interesować was tylko wybrany rejon lub dzielnica, może zakład pracy lub szkoła.

Ulotka przygotowana przez Związek Syndykalistów Polski, zapraszająca na antyfaszystowskie blokady 11.11.2011 (źródło: www.zsp.net.pl).

Krok 2: Zdobądźcie jak najwięcej informacji

Warto pamiętać, że nie chodzi o to, aby kolportować ogólne, abstrakcyjne ulotki, ideowo słuszne, jednocześnie ujawniające ignorancję w zakresie znajomości sytuacji w danej grupie. Ważne, aby poznać kontekst i sposób porozumiewania się osób w danej grupie oraz problemy i zagadnienia, które jej dotyczą. Informacje, jeśli nie są pewne, powinniście w miarę możliwości zweryfikować.

Krok 3: Przygotujcie kwestionariusz

Przydatna w tym względzie będzie lektura zinów antyfaszystowskich, wywiadów z różnymi osobami na temat rasizmu, neofaszyzmu, homofobii w gazetach np. magazynie „Nigdy Więcej”, na portalach antyfaszystowskich lub LGBT. Jeśli zbieracie doniesienia prasowe, starajcie się uchwycić najważniejsze punkty, które się przez nie przewijają.

Krok 4: Opiszcie sytuację i przygotujcie wstępną treść ulotki

To najważniejszy etap pracy – możecie to zrobić samemu, ale lepiej przygotować to zespołowo. Zanim przygotujecie ulotkę, opiszcie samodzielnie sytuację. Później ten sam tekst w formie rozszerzonej będzie się mógł znaleźć na blogu, w zinie, lub w formie komentarzy na różnych forach i stronach społecznościowych typu Facebook lub Twitter.

Rozdział 3. Projektowanie ulotki

Krok 1. Określcie rozmiar ulotki

Na początku powinniście przygotować rozmiar ulotki. Ulotka jest to jednostronnie/dwustronnie zadrukowany arkusz papieru. Można projektować ją w formatach A4, A5, A6, z czego format A6 jest najmniejszy. Ulotki są niewielkie, ponieważ mają być łatwo udostępniane odbiorcom, składowane i rozprowadzane.

Krok 2. Określcie wygląd i zakres treści ulotki

Dobrze przygotowany wcześniej materiał zwykle zawiera wiele treści, teraz musicie go odpowiednio skompresować. Starajcie się nie wyjaśniać zbyt wiele w ulotce, a tekst na niej zawarty powinien być krótki. Na podstawie wielu udanych kampanii udało się określić cztery proste zasady tworzenia chwytliwej ulotki. Są one następujące

projektujcie ulotkę tak, aby się wyróżniała i przyciągała uwagę czytelników,

przedstawcie jasny obraz tego, co czytelnik ma zrozumieć lub zrobić,

zachowajcie ten pomysł w umyśle czytelnika,

przekonajcie czytelnika do podjęcia działań!

Szablony i wzory różnych ulotek możecie znaleźć w internecie lub w ramach stosowanych pakietów do składu tego typu druków tzw DTP (ang .desktop publishing). Wart polecenia jest dobry, darmowy program Scribus (http://www.scribus.net).

Ulotka Czarnych Panter – organizacji walczącej o prawa afroamerykanów w USA – z 1967 roku.

Krok 3. Wstępnie zaprojektujcie ulotkę

Zapoznacie się z różnymi wzorami ulotek i spróbujcie zrozumieć na czym polega zachowanie przejrzystego układu druku. Postarajcie się zrozumieć, co i gdzie umieścić.

Krok 4. Zachowajcie prostotę wyglądu i treści

Ulotki są drukami, na które spogląda się szybko, więc ich treść musi być podawana w umiejętny sposób, umożliwiający sprawne przeczytanie. W tym celu ograniczcie liczbę słów do minimum. Postarajcie się wykorzystać zdjęcia i grafikę, tak aby wzmocniły lub uwiarygodniły treść ulotki. Jeśli możecie, pozostawcie jak najwięcej wolnego miejsca – dobra ulotka zawiera mało tekstu a dużo treści.

Krok 5. Spróbujcie napisać przekonującą ulotkę

Ulotka powinna być konkretna, niezbyt długa, pisana prostymi zdaniami, czytelna graficznie (nie za małe litery). W jej treści zawrzyjcie najważniejsze ustalenia i najcenniejsze informacje z punktu widzenia odbiorcy. Pisanie treści, która przekazuje istotę zagadnienia w minimalnej liczbie słów jest sztuką. Jednak aby stworzyć poprawną ulotkę wystarczy trzymać się kilku zasad, które poprowadzą was we właściwym kierunku. Bądźcie konkretni, wyraźnie w ulotce określcie informacje ważne dla czytającego. Możecie podkreślić np. zagrożenia ze strony neofaszyzmu. Starajcie się łączyć różne fakty np. „za neofaszystowskimi demonstracjami na ulicach idą ataki na mniejszości narodowe/środowisko LGBT, ostatnio taki atak miał miejsce w (..)”. Wybierzcie jedną lub dwie z najbardziej atrakcyjnych, interesujących rzeczy dotyczących treści. Jeśli próbujecie zwrócić uwagę na problem, lub osobę wyraźnie wskażcie wypowiedzi, fragmenty wypowiedzi, fragmenty oświadczeń, działania.

Częstym problemem jest także ton treści ulotkę? Warto zastanowić się jaką zastosować retorykę? To wszystko zależy od podejmowanego problemu.

W przypadku konfrontacyjnych tekstów, jako antyfaszyści wzywaliśmy do podejmowania różnych działań wobec nacjonalistów, form oporu, które skutecznie zakłócą lub uniemożliwią ich działania. Podkreślaliśmy że nie uczestniczymy w żadnych porozumieniach z neofaszystami, nie podejmujemy z nimi w oficjalnych mediach jakiejkolwiek dyskusji na argumenty. Naszą rolę widzimy we wspieraniu grup zagrożonych ze nacjonalistów.(…)”

członek Warszawskiej Akcji Antyfaszystowskiej

Unikajcie wyświechtanych sloganów i tzw. wielkich kwantyfikatorów „zawsze”, „nigdy”, „wszyscy”. Starajcie się, żeby treść silnie oddziaływała i nie dawała się łatwo zapomnieć. Wasza ulotka musi się wyróżniać wśród innych.

Krok 6. Sprawdźcie i skonsultujcie projekt ulotki

Zaprezentujcie swoją ulotkę wśród znajomych.

Krok 7. Drukowanie ulotki

Ulotki DIY

Większość ludzi woli drukować swoje ulotki za pomocą czarno-białej drukarki, ponieważ jest to tańsze niż w przypadku drukarki kolorowej. Przy drukowaniu należy zwrócić uwagę na papier, wielkość czcionki i odpowiedni kontrast pomiędzy tekstem, obrazem i tłem.

Profesjonalne ulotki

Niektóre kampanie wymagają profesjonalnych druków. W tym przypadku korzysta się ze specjalnych drukarek, oraz zleca się projekt grafikowi znającemu reguły składu druku. Będzie też trzeba je pociąć i złożyć, tak aby wyglądały na ulotki wysokiej jakości. Usługi poligraficzne oferujące druk ulotek różnią się ceną i jakością. Ponadto, w przypadku działalności antyfaszystowskiej, nie zawsze drukujący zapewnią wam bezpieczeństwo i anonimowość – klientami i pracownikami mogą być ludzie związani z organizacjami nacjonalistycznym lub ultraprawicowymi grupami kibiców.

Rozdział 4. Dystrybucja ulotek

Istnieje wiele sposobów dystrybucji ulotek, które mogą trafić do różnych grup docelowych. Mogą być to specjalne stojaki w sklepach lub blokach mieszkalnych, lub wydzielone miejsca w klubach i siedzibach różnych organizacji. Ulotki można także zostawiać pod drzwiami lub w skrzynkach pocztowych – jest to skuteczna metoda znana z kampanii marketingu bezpośredniego. Ulotki mogą być też wkładkami do materiałów rozprowadzanych przez zaprzyjaźnione dystrybucje.

Akcja ulotkowa skierowana do lokalnej społeczności.

Jeśli chcecie trafić do odpowiedniej grupy, musicie poznać kanały dystrybucyjne, z których ona najczęściej korzysta.

Jeśli pójdziemy z ulotką w niezorganizowany, przygodny tłum, jeśli zetkniemy się z samym przechodniem na ulicy, ze światem niewykwalifikowanych robotników itp. – to wszelkie szanse będą po temu, że znaczna część ulotek trafi do rąk właściwych. Dlatego też na pytanie, gdzie rozrzucać ulotki?”

Aleksander Kamiński, „Wielka Gra”

Wybierzcie do rozpowszechniania takie miejsca, aby zmaksymalizować odbiór, czyli znaleźć takie gdzie będzie najwięcej ludzi. Przykładowe miejsca rozpowszechniania ulotek to m.in. bazarki osiedlowe, klatki schodowe, komunikacja miejska, ławki w parkach/skwerach/osiedlach, ogródki działkowe, dworce kolejowe i autobusowe, supermarkety, szkoły i uczelnie. Najgorszym sposobem jest rozrzucanie ulotek na ulicach. Najlepszy sposób jest taki, kiedy każda osoba rozprowadzająca dostaje ich ograniczoną, niewielką ich ilość (20-50 egz.) i jej ambicją jest właściwe ulokowanie każdego egzemplarza ulotki tak aby dotarł do odpowiedniego odbiorcy. Musicie być przygotowani na interwencję ochrony i/lub policji, czasem nawet ostrą. Nie możecie jednak dać się przestraszyć. Podejmując akcję warto pamiętać, że z art. 54 Konstytucji RP „każdemu zapewnia się wolność wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji” i tej wolności żadna ustawa nie ogranicza.

Rozdział 5. Systematyczność

Jedna akcja nie ma sensu. Musicie z góry założyć, że będzie potrzeba wiele akcji podobnego typu, prowadzonych przez wiele miesięcy. Ważne jest aby właściwie wybrać miejsca – tam gdzie pojawia się problem i zagrożenie ze strony neofaszystów, gdzie grupy lub osoby publiczne propagujące rasistowską nienawiść lub homofobię są rozpoznawalne i stanowią realny problem.

Rozdział 6. Samoorganizacja i internet

Jeśli czujecie się na siłach, możecie podać namiar na waszą lokalną grupę. W wielu przypadkach być może lepiej będzie założyć prostą stronę internetową / bloga, na której opublikujecie rozszerzone informacje z waszych ulotek. Jak to zrobić podaliśmy w jednym z naszych poprzednich artykułów [link].

Pamiętając o zachowaniu bezpieczeństwa, możecie działać na lokalnym forum internetowym, aby odwiedzający mogli podyskutować, wymienić się informacjami itd. Takie fora internetowe są bardzo konkretnym źródłem dalszych informacji o sytuacji, którą opisujecie.

Posumowanie

Doświadczenie w przeprowadzonej przez was akcji jest bezcenne. Jeżeli w efekcie przeprowadzicie analizę sytuacji w danej grupie, opublikujecie ją na blogu, zinie lub lokalnej gazecie i podejmiecie dyskusję, to już jest to konkretny efekt. Następnym sukcesem jest systematyczne kolportowanie ulotek/wlepek. Nie spodziewajcie się, że przyniosą one od razu widoczne efekty. Skutki czasem pojawiają się po wielu miesiącach, albo latach, albo nie są w ogóle zauważone. Być może jednak zauważycie, że coraz więcej osób zaczyna wchodzić i dyskutować na temat waszego tekstu, aktywnie działać w waszym rejonie. To będzie najlepszym dowodem na skuteczność waszej pracy.

Powyższy tekst może być kopiowany, dystrybuowany, modyfikowany. Jednak z tym zastrzeżeniem, że robi to osoba / grupa w ramach inicjatywy oddolnej, dotykającej  spojrzenia na polityczność ludzkiego życia z perspektywy wolnościowej i antyautorytarnej.